فیستول چیست ؟

فیستول چیست؟

فیستول یا ناسور کانالی است که زیر پوست تشکیل و غدد عفونی مسدود شده را به بخش آبسه شده مقعد متصل می کند. فیستول میتواند با و یا بدون آبسه مقعد تشکیل و درست به پوست کفل نزدیک مقعد متصل شود.به عبارت ساده تر به هر نوع ارتباط غیر طبیعی و یا مجرای ارتباطی بین دو اندام مختلف و یا دو بخش جداگانه از بدن که از آن عفونت خارج می شود، فیستول اطلاق داده می شود.

گفتنی است فیستول مقعد می تواند باعث خونریزی و ترشح در هنگام عبور مدفوع شود ، به گونه ای که بیمار احساس درد را تجربه نماید ، بهجالب است بدانیم که محتویات میکروبی داخل روده بزرگ از طریق مجرای مذکور، به زیر پوست راه پیدا می کند و در بعضی از مواقع ، باعث ایجاد عفونت ، ترشح، آبسه و یا ایجاد حالتی مثل جوش چرکی می نماید که البته این عارضه باعث بروز درد و ترشح می شود اما این در حالی است که پس از تخلیه شدن ترشحات، احساس درد نیز برطرف خواهد شد، به طور کلی فیستول مقعد یک اصطلاح پزشکی است که به آلوده شدن بین پوست و باز شدن عضلات در قسمت پایانی دستگاه گوارش گفته می شود.
باید توجه داشت که اگر مسیر فیستول از میان عضله اسفنکتر خارجی بگذرد، فیستول از نوع High می باشد و در صورتی که مسیر فیستول کوتاه بوده و اسفنکتر خارجی را دربر نگیرد، فیستول از نوع low است
همان گونه که می دانیم در سراسر روده بزرگ و به ویژه در نزدیکی محل خروج مدفوع (مقعد)، غده هایی وجود دارد که مانند غده های عرق، مسوول ترشح موادی هستند که بسته به نوع مواد مترشحه، نقش خود را در تامین سلامت کلی بدن ایفا می کنند، دهانه این غده ها به داخل روده باز می شود و ترشحات آن ها از این طریق به داخل روده بزرگ تخلیه می شود، اما در صورت بروز فیستول این قاعده از بین خواهد رفت، بنابراین می توان این ادعا را داشت که فیستول آنال(فیستول مقعدی) شکل مزمن عفونت های آنورکتال می باشد و بسیاری از بیماران مبتلا به آن در گذشته سابقه ابتلا به آبسه اطراف مقعد را نیز تجربه نموده اند هر چند این قاعده برای تمام بیماران مبتلا به فیستول مقعدی صادق نیست ، اما بر اساس تحقیقات صورت گرفته می توان به این مهم دست یافت که ۵۰درصد آبسه های اطراف مقعد در نهایت منجر به فیستول خواهند شد، هر چند فیستول آنال می تواند به دنبال عفونت ناشی از تروما، فیشر، TB ، بیماری کرون، کارسینوما، رادیاسیون، اکتینومیکوزیس و کلامیدیا نیز ایجاد شود،از این رو در ابتدا به شرح آبسه مقعدی که از مهم ترین دلایل ایجاد فیستول مقعد به حساب می آید، می پردازیم.

جالب است بدانیم که پس از تخلیه آبسه در حالت طبیعی و یا توسط جراح، تنها با گذشت دو هفته علایم بیماری به طور کامل برطرف خواهد شد به گونه ای که بیمار می تواند به بهبودی کامل دست یابد، اما این در حالی است که در برخی از افراد دهانه ای که برای خروج چرک به روش جراحی یا به طور خودبه خود ایجاد شده است، باز می ماند.

باید توجه داشت که این دهانه در واقع توسط مجرای باریکی به روده بزرگ و مقعد راه دارد و مانند تونل باریکی، پوست اطراف مقعد را به داخل روده بزرگ وصل می کند. به این مجرای باریک، فیستول اطراف مقعد گفته می شود. البته گاهی نیز بدون سابقه بارزی از علائم آبسه مقعدی، فرد دچار فیستول می شود.

تفاوت میان فیستول و سینوس

تفاوت میان فیستول و سینوس
شایان ذکر است برخی از افراد در تمایز میان فیستول و سینوس با مشکل مواجه می شوند، لذا در این مجال به بررسی وجه تمایز این دو می پردازیم.
گفتنی است هر حفره ای که از یک طرف سرآن باز باشد، به نحوی که ترشحاتش خارج شود، سینوس نامیده می شود به عنوان مثال می توان به سینوس بینی اشاره کرد، چرا که در واقع فقط یک حفره خروجی دارد و آن هم به داخل بینی راه دارد، از سوی دیگر اگر حفره دارای دو سوراخ ( یکی ورودی و یکی خروجی و یا بالعکس ) باشد، به آن فیستول اطلاق داده می شود، به عبارت ساده تر فیستول یک کانال دو طرفه است که از یک سو به بافت رکتوم و از سوی دیگر به بافت پوستی اطراف مقعد راه دارد ، بنابراین فیستول مقعد یک تونل، نا به جا یا غیر عادی می باشد که در حالت عادی امکان ایجاد آن وجود ندارد مگر با زمینه بیماری های دیگر مانند آبسه مقعد ایجاد خواهد شد.

انواع فیستول

انواع فیستول
فیستول‌ را می توان بر اساس ارتباط آن‌ها با قسمت‌های مختلف عضلات مقعدی که در کنترل خروج مدفوع اهمیت دارند، دسته‌بندی نمود.

    • • فیستول بین عضلات مقعد
    • • فیستول بالای عضلات مقعد
    • • فیستول خارج عضلات مقعد

گفتنی است شایع‌ترین نوع فیستول، بین اسفنکتری می‌باشد و اهمیت این تقسیم‌بندی در تصمیم‌گیری برای انتخاب روش جراحی به پزشک کمک شایانی خواهد نمود.

علایم فیستول مقعدی

علایم فیستول مقعدی
جالب است بدانیم که بیماری فیستول مقعدی دارای علایم متعددی می باشد، اما به طور کلی بیمار در بیشتر موارد تنها به دلیل ترشح مداوم و یا متناوب عفونت از دهانه خارجی فیستول به پزشک مراجعه می کند و از آن جا که ترشحات فیستول همیشه تخلیه می شود، لذا درد نمی تواند عامل مهمی برای مراجعه بیماران باشد، اما در مقابل احساس سوزش یا خارش ناشی از ترشحات می تواند عامل اصلی مراجعه بیماران محسوب شود.
گفتنی است در اکثر موارد به هنگام معاینه این بیماران، دهانه خارجی فیستول قابل مشاهده می باشد، به گونه ای که گاهی یک برجستگی که از آن چرک خارج می شود یا بهبود یافته دیده می شود. مجرای فیستول مانند طنابی لمس می شود و مسیر آن در مجاورت اسفنکتر و سوراخ اولیه قابل لمس است، اما به طور کلی می توان علایم ذیل را جزو نشانه های اصلی بیماری فیستول بر شمرد.

  • ترشح مداوم یا متناوب
  • وجود یک برجستگی سفت و دردناک به هنگام لمس
  • درد به هنگام اجابت مزاج و یا پس از انجام عمل دفع
  • تغییر رنگ پوست اطراف فیستول

دلایل بروز فیستول

دلایل بروز فیستول
همان گونه که در ابتدا نیز اشاره شد مهم ترین علت ایجاد بیماری فیستول مقعد، ابتلا به آبسه می باشد هر چند می توان دلایل دیگری را در بروز این بیماری موثر دانست که در ادامه به آن اشاره خواهد شد.

  • • از بین‌ رفتن‌ بافت‌ به‌ علت‌ گسترش‌ آبسه‌ زمینه‌ای‌
  • گسترش‌ عفونت‌ ناشی‌ از پارگی‌ در مجرای‌ مقعدی‌
  • • در برخی از اوقات به دلیل ایجاد ضربه‌، عفونت‌ راست‌ روده‌ (از جمله‌ با میکربی‌ به‌ نام‌ کلامیدیا)، سرطان‌ و اشعه‌ درمانی‌ نیز امکان بروز فیستول وجود دارد.

روش تشخیص فیستول:

روش تشخیص فیستول
آنچه مسلم است یکی از ابتدایی ترین روش های تشخیص بیماری فیستول انجام معاینه می باشد و در مرحله بعد انجام گرافی های متنوع که در گذشته بسیار بر انجام آن توصیه می شد.

  • • فیستولگرافی : در حال حاضر این روش به علت انجام آن توسط رادیولوژیست که آشنایی کافی و لازم نسبت به این بیماری ندارد، توصیه نمی شود، چرا که این احتمال وجود دارد بیمار زمانی که این مسیر بسته شده باشد مراجعه کند.
    به طور کلی گزارش های فیستولگرافی در بیشتر موارد این گونه نوشته می شود که یک سوراخ از بیرون، ترشح ماده زده شد، چند سانتیمتر به داخل رفت و یا داخل نشد و یا در نهایت به داخل مقعد رکتوم راه ندارد اما این در حالی است که به هیچ وجه این گزارش صحیح نمی باشد چرا که اگر راه نداشت فیستول بسته می شد و عفونت هرگز از آن نمی توانست خارج شود لذا می توان اظهار داشت که این روش تشخیص نمی تواند موثر واقع شود.
  • • انجام ام آر آی((MRI : این روش برای تشخیص بیماری بسیار کمک کننده می باشد، اما متاسفانه ارتباط دقیقی از مسیر فیستول با اسفنکترها را نشان نمی دهد، هر چند که تا حدودی این مسیر را نشان می دهد.
  • • سونوگرافی آندوآنال: این روش یکی از موثرترین راه های تشخیص فیستول محسوب می شود چرا که به صورت دقیق ضخامت اسفنکتر داخلی، خارجی، مسیر فیستول که به کدام قسمت فضاهای اطراف مقعد ارتباط پیدا کرده را مشخص می کند.

بررسی عوامل افزایش دهنده خطر

بررسی عوامل افزایش دهنده خطر
گفتنی است در میزان بروز بیماری فیستول مقعد عواملی می تواند باعث تشدید و یا اینکه عامل بروز این بیماری محسوب شوند که در ادامه به آن اشاره می نمائیم.

  • • بیماری التهابی
  • • آپاندیست یا دیورتیکولیت حاد
  • • درمان تزریقی برای بواسیر داخلی
  • • زخم ناشی از یک جسم تیز مانند پوسته تخم مرغ و یا استخوان ماهی که دفع می شود و یا صدمه ناشی از نوک وسیله تنقیه

پیشگیری در ابتلا به بیماری فیستول مقعدی

باید توجه داشت که متاسفانه هیچ روشی در عدم ابتلا به بیماری مورد بحث وجود ندارد.

ارسال نظر